هپسیدین (Hepcidin) چیست و چه نقشی در بدن دارد؟
هپسیدین یک هورمون پپتیدی تنظیمکننده متابولیسم آهن است که عمدتاً توسط سلولهای کبدی (Hepatocytes) تولید میشود. این مولکول در سال 2001 بهعنوان یک پپتید ضدمیکروبی شناسایی شد، اما خیلی زود مشخص گردید که تنظیمکننده اصلی همئوستاز آهن سیستمیک در بدن انسان است.
هپسیدین با اتصال به پروتئین فروپورتین (Ferroportin) – تنها ناقل شناختهشده خروج آهن از سلول – موجب درونیسازی و تخریب فروپورتین میشود و بدین ترتیب، جذب آهن رودهای، آزادسازی آهن از ماکروفاژها و خروج آهن از سلولهای کبدی را مهار میکند.
-
نتایج کلیدی عملکرد Hepcidin در بدن
-
کاهش جذب آهن از روده باریک
مهار آزادسازی آهن از ماکروفاژهای سیستم رتیکولوآندوتلیال
تنظیم سطح آهن سرم و فریتین
نقش کلیدی در کمخونی بیماریهای مزمن (Anemia of Chronic Disease)
مشارکت در پاسخ ایمنی و التهاب
جلوگیری از سمیت آهن و استرس اکسیداتیو وابسته به آهن
-
مکانیسم مولکولی تولید و عملکرد Hepcidin
-
1- تنظیم تولید Hepcidin در کبد
بیان ژن HAMP (Hepcidin Antimicrobial Peptide) تحت تأثیر چند مسیر اصلی تنظیم میشود:
افزایش Hepcidin:
- - افزایش ذخایر آهن (↑ Ferritin)
- - التهاب (خصوصاً IL-6)
- - فعالسازی مسیر JAK/STAT3
- - مسیر BMP6 / SMAD
-
2- کاهش Hepcidin:
- - کمبود آهن
- - هیپوکسی
- - افزایش اریتروپوئیز
- - هورمون Erythroferrone (ترشحشده از اریتروبلاستها)
- 3- اثر Hepcidin بر فروپورتین
Hepcidin با اتصال مستقیم به فروپورتین:
Hepcidin ↑ → اتصال به Ferroportin → Internalization + Degradation → ↓ خروج آهن از سلول → ↓ Serum Iron
این مکانیسم، کلید اصلی کنترل آهن بدن محسوب میشود.
-
4- نقش ایمنی و ضد میکروبی
در شرایط عفونت:
- - افزایش Hepcidin
- - کاهش آهن در گردش
- - محدودسازی دسترسی میکروبها به آهن(مکانیزم Nutritional Immunity)
-
Hepcidin انسانی در چه نمونههایی اندازهگیری میشود؟
-
- - سرم یا پلاسما (رایجترین و استانداردترین نمونه)
- - ادرار (برای بررسی دفع و ریتم شبانهروزی)
- - بافت کبد (مطالعات تحقیقاتی)
- - محیط کشت سلولی (Supernatant)
-
آیا التهاب Hepcidin را افزایش میدهد؟
-
بله، بهصورت واضح و قوی.
- IL-6 → فعالسازی STAT3
- - افزایش بیان HAMP
- - کاهش آهن سرم
- - ایجاد کمخونی التهابی
-
این مکانیسم در بیماریهایی مانند:
- - سرطان
- - عفونتهای مزمن
- - بیماریهای خودایمنینقش محوری دارد.
Hepcidin و اختلالات بالینی مرتبط
-
Hepcidin پایین:
- - هموکروماتوز ارثی
- - اضافهبار آهن
- - آسیب کبدی ناشی از آهن
- - افزایش استرس اکسیداتیو
Hepcidin بالا:
- - کمخونی بیماریهای مزمن
- - بیماریهای التهابی
- - سرطان
- - نارسایی مزمن کلیه
-
عوامل مؤثر بر سطح Hepcidin
-
افزایشدهندهها:
- - التهاب (IL-6)
- - آهن بالا
- - عفونت
- - استروژنها (در برخی شرایط)
-
کاهشدهندهها:
- - هیپوکسی
- - ورزش شدید (کوتاهمدت)
- - افزایش اریتروپوئیز
- - ویتامین D (در برخی مطالعات انسانی)
-
نکات مهم بالینی و پژوهشی
-
- Hepcidin شاخصی پویا و وابسته به شرایط التهابی است.
- تفسیر آن بدون بررسی CRP، Ferritin و Serum Iron میتواند گمراهکننده باشد.
- ریتم شبانهروزی دارد (بالاتر در صبح).
- تفاوت معنیدار بین افراد سالم و بیماران التهابی دیده میشود.
-
کیت الایزا Hepcidin در پژوهشهای آزمایشگاهی
-
کیتهای Hepcidin ELISA بهطور گسترده برای نمونههای انسانی، موش و رت در دسترس هستند
-
مشخصات متداول کیتهای معتبر
-
- Limit of Detection (LOD): 3.8 pg/mL
- Dynamic Range: 15.6 – 1000 pg/mL
- نوع آنتیبادی:Monoclonal / Polyclonal ضد Hepcidin-25
این کیتها ابزار کلیدی برای:
- - بررسی کمخونی التهابی
- - مطالعات متابولیسم آهن
- - پژوهشهای سرطان و بیماریهای مزمن
- - ارزیابی پاسخ به درمانهای ضدالتهابی
بخش علمی شرکت پادگین طب
(مرکز تحقیقات، مشاوره، تولید، واردات و تهیه کیت های تخصصی و فوق تخصصی پژوهش های پایه و بالینی)
22872816- 22872815